S\u0131navlar, bir \u00f6\u011frencinin e\u011fitim hayat\u0131 boyunca en s\u0131k kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 zorlay\u0131c\u0131 ya\u015fant\u0131lardand\u0131r. Gerek s\u0131navlara haz\u0131rlanma s\u00fcreci ve gerekse s\u0131nava giri\u015fler, motivasyon ve kayg\u0131 sorunlar\u0131n\u0131 da s\u0131kl\u0131kla kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. \u00d6\u011frenci, ders \u00e7al\u0131\u015fma ve s\u0131nava haz\u0131rlanma s\u00fcrecinde isteksiz olmakta; s\u0131navla ilgili de a\u015f\u0131r\u0131 derecede gerginlik hissetmektedir.<\/p>\n
\nMotivasyon sorunu; ders \u00e7al\u0131\u015fmaya kar\u015f\u0131 isteksizlik, e\u011fitimden ve okuldan beklentilerin d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131, ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n do\u011fru d\u00fcr\u00fcst sonunu getirememe, k\u0131sa s\u00fcreli isteklilik art\u0131\u015f\u0131 olsa da k\u0131sa s\u00fcrede enerjinin yeniden d\u00fc\u015fmesi, ders \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 anlardan \u00e7abuk s\u0131k\u0131lma, i\u015flerini yar\u0131m b\u0131rakma, \u00f6dev gibi sorumluluklar\u0131na kar\u015f\u0131 ilgisizlik vb. gibi durumlarla kendini g\u00f6sterir. S\u0131nav kayg\u0131s\u0131 ise, normal zamanlarda belirgin bir kayg\u0131s\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 halde, s\u0131nava yak\u0131n zamanlarda ve s\u0131nav an\u0131nda, ellerin terlemesi, titremesi, nefes al\u0131p vermede zorlanma, kalp \u00e7arp\u0131nt\u0131s\u0131, y\u00fczde k\u0131zarma, kaslar\u0131n a\u011fr\u0131mas\u0131, hi\u00e7 yemek yiyememe ya da a\u015f\u0131r\u0131 yeme, uyku d\u00fczeninin bozulmas\u0131, zihnin da\u011f\u0131n\u0131k olmas\u0131, dikkati toplayamama, \u00f6\u011frendiklerini o an i\u00e7in hat\u0131rlayamama, huzursuzluk, her an k\u00f6t\u00fc bir \u015fey olacakm\u0131\u015f gibi hissetme vb. ile kendini g\u00f6sterir.<\/p>\n
Motivasyon <\/a>ve kayg\u0131, \u00e7ok boyutlu sorun olarak de\u011ferlendirilmelidir. Her iki durumun da ger\u00e7ek anlamda bir sorun olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ay\u0131rdetmek son derece \u00f6nemlidir. Bu noktadaki en temel ay\u0131rdedici kriter \u201ci\u015flevsellikte bozulma\u201d olup olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. E\u011fer \u00f6\u011frenci, bu sorunlar nedeniyle, okul hayat\u0131 ile ilgili \u00f6dev yapma, okula gidip gelme, s\u0131navlara girip \u00e7\u0131kma vb. temel sorumluluklar\u0131n\u0131 yerine getiremeyecek duruma gelmi\u015f ve ayn\u0131 zamanda kapasitesinin alt\u0131nda bir performans ortaya koymaya ba\u015flam\u0131\u015fsa bunun bir sorun oldu\u011funu kabul etmek do\u011fru olacakt\u0131r.<\/p>\n Motivasyon ve kayg\u0131, beyinde orta beyin olarak an\u0131lan \u201climbik sistem\u201din fonksiyonlar\u0131d\u0131r. Limbik sistem, temelde bizim ruh halimiz ve duygu durumumuzla ilgili i\u015flevleri yerine getirir. \u00d6zellikle kayg\u0131, \u201camigdala\u201d denilen k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck bir par\u00e7an\u0131n sorumlulu\u011fundad\u0131r ve bu par\u00e7a, insanda olduk\u00e7a etkin \u00e7al\u0131\u015fabilmektedir. O nedenle de, davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7ok kolay kontrol alt\u0131na alabilmektedir. Limbik sistemin bu aktivitesini kontrol alt\u0131na alan sistem de, beynimizin \u00f6n b\u00f6l\u00fcm\u00fc olan \u201cprefrontal korteks\u201dtir. Dolay\u0131s\u0131yla, limbik sistem bir duyguyu yo\u011fun bir \u015fekilde ya\u015fama e\u011filimindeyken, prefrontal korteks de, bu duygulan\u0131mlar\u0131m\u0131z\u0131 y\u00f6netme ve y\u00f6nlendirme imkan\u0131 vermektedir. E\u011fer beynimizin bu b\u00f6l\u00fcm\u00fc yeterince etkin \u00e7al\u0131\u015fmazsa da duygular\u0131m\u0131z\u0131 kontrol etmekte zorlanmam\u0131z ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Bir ba\u015fka ifadeyle, beynimizin temel fonksiyonlar\u0131 aras\u0131nda yer alan motivasyon ve kayg\u0131 yap\u0131m\u0131z temelde do\u011fu\u015ftan gelen \u00f6zelliklerimizdir ve do\u011fumdan sonraki ya\u015fant\u0131lar\u0131m\u0131zla da nitelik ve nicelik y\u00f6n\u00fcnden \u015fekillenmektedir.<\/p>\n Bu bilgiden hareketle, bir \u00f6\u011frencinin motivasyon ve kayg\u0131 sorunlar\u0131n\u0131 y\u00f6netmek de do\u011fal olarak, \u00e7ok daha \u00f6ncelerden planlanmas\u0131 gereken bir s\u00fcre\u00e7tir. E\u011fitim hayat\u0131 ba\u015flad\u0131ktan sonra \u00f6\u011frenciler i\u00e7in \u00f6ncelikle yap\u0131lmas\u0131 gereken \u015fey, onun \u201ctemel motivasyon ve kayg\u0131 yap\u0131s\u0131\u201dn\u0131 belirlemektir. B\u00f6yle bir tan\u0131mlama bize onun limbik sisteminin aktivite yap\u0131s\u0131n\u0131n ipu\u00e7lar\u0131n\u0131, yani do\u011fas\u0131n\u0131 g\u00f6sterecektir. Bu sorunlarla ilgili yap\u0131lacak \u00e7al\u0131\u015fmalar da do\u011fal olarak bu \u00f6n bilginin \u00fcst\u00fcne kurulabilecektir. Unutulmamal\u0131d\u0131r ki, \u00f6nemli ve \u00f6ncelikli olan \u015fey, bir sorunu sorun olmadan \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturmakt\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n \u00d6\u011frencinin motivasyon <\/a>ve kayg\u0131 sorunlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan en kritik noktalardan biri de, ona destek vermesi gereken anne-baba ve \u00f6\u011fretmenlerin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn de\u011fil, sorunun bir par\u00e7as\u0131 olmas\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n \u201ciyi niyetli\u201d (!) \u00e7abalar\u0131, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte \u00f6\u011frenciyi bu durumdan kurtarmaya y\u00f6nelik g\u00f6r\u00fcnse de, \u00e7o\u011fu zaman asl\u0131nda kendi egolar\u0131na hizmet ama\u00e7l\u0131d\u0131r. Bu nedenle de sorunu \u00e7\u00f6zmek bir yana tam tersi bir etkiyle, durumu iyice i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmaz hale getirebilmektedir. Yeti\u015fkinler genelde, \u00e7ocu\u011fa k\u0131zmakta, bir s\u00fcr\u00fc anlams\u0131z nasihatlerde bulunmakta ve kendilerinin ge\u00e7mi\u015fteki ba\u015far\u0131lar\u0131ndan s\u00f6z ederek ak\u0131llar\u0131nca ona model olmaktad\u0131rlar. Kimi zaman da a\u015f\u0131r\u0131 derecede \u00fcz\u00fclerek \u00e7ocu\u011fun sorun alan\u0131n\u0131 iyice geni\u015fletmektedirler. \u0130\u015fin ger\u00e7e\u011fi \u015fudur ki, bu t\u00fcr tepkiler hi\u00e7bir zaman bu sorunu \u00e7\u00f6zmede i\u015fe yaramaz. Hatta, kayg\u0131y\u0131 azaltmak ve motivasyonu art\u0131rmak amac\u0131yla yap\u0131lan telkin edici konu\u015fmalar \u00e7o\u011fu zaman aksi bir etki ile kayg\u0131y\u0131 <\/a>daha da art\u0131rabilmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu t\u00fcr sorunlar, yap\u0131lacak birka\u00e7 k\u00fc\u00e7\u00fck hamle ve konu\u015fma ile \u00e7\u00f6z\u00fclebilir nitelikte de\u011fildir.<\/p>\n Motivasyon ve kayg\u0131 sorunlar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde ilk akla gelmesi gereken en ger\u00e7ek\u00e7i \u00e7\u00f6z\u00fcm, bir uzman deste\u011finin al\u0131nmas\u0131d\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7, en ba\u015f\u0131ndan itibaren bir profesyonelle birlikte takip edilmelidir. B\u00f6ylece sorunun, kapsam\u0131, boyutlar\u0131, direnci, ki\u015filikle ba\u011flant\u0131s\u0131, semptomlar\u0131, performansa etkisi gibi durumlar, bir yeti\u015fkinin duygusall\u0131\u011f\u0131 ile de\u011fil, ger\u00e7ek\u00e7i bir de\u011ferlendirmeyle ortaya konmal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde de, uzman\u0131n y\u00f6nlendirmesine ba\u011fl\u0131 olarak, ila\u00e7 deste\u011fi gerekip gerekmedi\u011fi, bili\u015fsel ya da davran\u0131\u015f\u00e7\u0131 terapilere ihtiya\u00e7 duyulup duyulmad\u0131\u011f\u0131 ya da daha farkl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin gerekip gerekmedi\u011fi gibi se\u00e7enekler de\u011ferlendirilmelidir.<\/p>\n Bir anne-baba ya da \u00f6\u011fretmen a\u00e7\u0131s\u0131ndan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde de, yap\u0131lmas\u0131 ve yap\u0131lmamas\u0131 gerekenler \u015f\u00f6yle \u00f6zetlenebilir:<\/p>\n \u00d6\u011frencilerin e\u011fitimsel s\u00fcre\u00e7lerde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 motivasyon ve kayg\u0131 sorunlar\u0131, bilin\u00e7li bir ebeveyn, pedagojik formasyon a\u00e7\u0131s\u0131ndan iyi yeti\u015fmi\u015f bir \u00f6\u011fretmen, uzmanl\u0131k bilgisi geli\u015fmi\u015f bir rehber \u00f6\u011fretmenin i\u015fbirli\u011fi ve al\u0131nacak profesyonel bir destekle belirli bir \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturulabilir.<\/p>\n <\/p>\n Yard. Do\u00e7. Dr. Oktay AYDIN<\/p>\n Marmara \u00dcniversitesi<\/p>\n\n